Kto skorzysta z Czystego Powietrza po zmianach z 20 lipca?

Zaktualizowane zasady programu dotacyjnego stawiają na uszczelnienie systemu wypłat i wyeliminowanie nieuczciwych praktyk rynkowych. Od 20 lipca wnioskodawcy muszą liczyć się z nowymi wymogami technicznymi oraz formalnymi, które mają zagwarantować, że publiczne środki trafią wyłącznie na sprawdzony sprzęt i rzeczywiste oszczędności energii. Wprowadzone w programie Czyste Powietrze zmiany nie zamykają drogi do dotacji, ale wymuszają znacznie większą rozwagę przy wyborze urządzeń grzewczych i podpisywaniu umów z wykonawcami.

Dotacje wciąż są dostępne dla właścicieli i współwłaścicieli domów jednorodzinnych, jednak kluczowe stało się spełnienie kryteriów jakościowych oraz dochodowych. Kto w praktyce zyska najwięcej na nowych przepisach?

Trzy poziomy dofinansowania i kryteria dochodowe

Struktura wsparcia nadal opiera się na trzech progach, które determinują maksymalną kwotę wsparcia oraz procentowy udział dotacji w kosztach kwalifikowanych. Zmiany nie zlikwidowały tego podziału, lecz doprecyzowały procedury sprawdzania dochodów i rozliczania prac.

Poziom podstawowy

Dedykowany osobom o rocznym dochodzie nieprzekraczającym 135 tysięcy złotych. Dochód ten jest weryfikowany na podstawie rocznego zeznania podatkowego (PIT) wnioskodawcy. Dotacja w tym progu pokrywa część kosztów wymiany źródła ciepła oraz prac ociepleniowych. To opcja dla właścicieli domów, którzy planują modernizację, ale dysponują wkładem własnym lub mają zdolność kredytową na sfinansowanie pozostałej części inwestycji.

Poziom podwyższony

W tym przypadku próg dochodowy na jednego członka gospodarstwa domowego wynosi do 1894 zł w gospodarstwie wieloosobowym lub do 2651 zł w gospodarstwie jednoosobowym. Aby ubiegać się o to wsparcie, konieczne jest zaświadczenie wydawane przez gminny ośrodek pomocy społecznej. Dofinansowanie w tym segmencie pozwala na pokrycie znacznie większej części kosztów, co ułatwia przeprowadzenie prac osobom o umiarkowanych dochodach.

Poziom najwyższy

Przeznaczony dla gospodarstw domowych z najniższymi dochodami: do 1090 zł na osobę w gospodarstwie wieloosobowym lub do 1526 zł w jednoosobowym. Kwalifikują się tu także osoby z ustalonym prawem do zasiłku stałego, okresowego, rodzinnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego. Beneficjenci w tym progu mogą liczyć nawet na stuprocentowe pokrycie kosztów netto inwestycji przy głębokiej termomodernizacji.

Lista ZUM jako warunek konieczny dofinansowania

Najistotniejsza zmiana techniczna, która weszła w życie, dotyczy urządzeń grzewczych wprowadzanych do budynków. Zakończył się okres przejściowy, w którym dopuszczano urządzenia na podstawie deklaracji producenta.

Obecnie dotacja na pompę ciepła lub kocioł na pellet przysługuje wyłącznie wtedy, gdy dane urządzenie znajduje się na oficjalnej Liście Zielonych Urządzeń i Materiałów (ZUM). Wpisanie urządzenia na listę wymaga przedstawienia badań z akredytowanych laboratoriów na terenie Unii Europejskiej lub EFTA.

Co to oznacza dla beneficjenta?

• Koniec ryzyka zakupu urządzeń o zawyżonych parametrach efektywności, które generowały wysokie rachunki za prąd.
• Ochrona przed tanim, niesprawdzonym sprzętem importowanym spoza UE, który nie spełniał norm klimatycznych.
• Konieczność weryfikacji wpisu w bazie ZUM przed zakupem pompy ciepła, aby nie utracić prawa do refundacji.

Jeśli urządzenie nie figuruje na liście w momencie składania wniosku o płatność, dotacja nie zostanie wypłacona, co w całości obciążyłoby budżet inwestora.

Bezpieczniejsze prefinansowanie i kontrola zaliczek

Jednym z głównych powodów modyfikacji zasad były nadużycia firm montażowych, które oferowały montaż pomp ciepła za darmo, pobierały zaliczki w ramach prefinansowania i porzucały inwestycje lub instalowały wadliwy sprzęt.

Wprowadzone w systemie czyste powietrze zmiany w zakresie prefinansowania stawiają na ochronę beneficjentów o najniższych dochodach. Zaliczka w wysokości 50 procent przyznanej dotacji nadal trafia bezpośrednio na konto wykonawcy, jednak umowy muszą spełniać ściśle określone wymogi. Beneficjent podpisuje pełnomocnictwo na jasnych zasadach, a fundusz ma prawo do weryfikacji postępów prac przed uruchomieniem kolejnych transz.

Zyskały na tym osoby, które nie mają oszczędności na start, ale obawiały się nieuczciwych pośredników. Nowy reżim prawny zmusza wykonawców do przedstawienia rzetelnych kosztorysów zgodnych z realiami rynkowymi i ogranicza pole do manipulacji marżami.

Termomodernizacja kompleksowa z audytem

Najwyższe kwoty wsparcia są powiązane z wykonaniem tzw. termomodernizacji kompleksowej. Warunkiem jej rozliczenia jest przeprowadzenie audytu energetycznego przed rozpoczęciem prac oraz wykonanie wszystkich zaleceń, które pozwolą obniżyć zużycie energii pierwotnej o co najmniej 40 procent lub do wartości poniżej 80 kWh na metr kwadratowy rocznie.

Kto skorzysta z tej ścieżki?

• Właściciele starych, nieocieplonych budynków z lat 70., 80. czy 90., w których ucieczka ciepła przez ściany i dach jest największa.
• Osoby, które chcą wymienić kocioł bez ryzyka, że nowa pompa ciepła będzie pracować nieefektywnie z powodu strat energii przez przegrody.
• Inwestorzy planujący wymianę stolarki okiennej i drzwiowej razem z dociepleniem fundamentów i stropów.

Koszt samego audytu energetycznego jest w całości refundowany do określonego limitu, co zdejmuje z wnioskodawcy finansowy ciężar oceny stanu technicznego domu.

Kto nie zakwalifikuje się do programu po zmianach?

Nowe wytyczne wyraźnie odcinają od wsparcia określone sytuacje prawne i techniczne. Z programu nie skorzystają:

• Właściciele domów nowo wybudowanych, które nie zostały formalnie oddane do użytkowania.
• Osoby planujące montaż źródła ciepła na paliwo stałe w budynkach, do których doprowadzona jest sieć gazowa (chyba że kocioł na biomasę spełnia wyśrubowane normy emisyjne i nie ma technicznej możliwości podłączenia).
• Wnioskodawcy, których dochód roczny przekracza 135 tysięcy złotych (w ich przypadku pozostaje jedynie ulga termomodernizacyjna w ramach rozliczenia PIT).
• Inwestorzy wybierający urządzenia grzewcze spoza listy ZUM, nawet jeśli producent zapewnia o ich wysokiej sprawności.

Weryfikacji podlegają także nieruchomości, na których prowadzona jest działalność gospodarcza. Jeśli powierzchnia przeznaczona na biznes przekracza dopuszczalny odsetek powierzchni całkowitej domu, dotacja ulega proporcjonalnemu zmniejszeniu lub zostaje całkowicie odrzucona.

Nowe regulacje wymuszają większą dyscyplinę na etapie planowania inwestycji. Zyskują przede wszystkim ci, którzy stawiają na kompleksowe podejście do energooszczędności i weryfikują wiarygodność ekip montażowych oraz parametry wybieranego sprzętu.